Ayatollah Ali Khamenei, udhëheqësi suprem i Republikës Islamike të Iranit që nga viti 1989, ka qenë për më shumë se tre dekada figura më e fuqishme politike dhe fetare në vend. Përtej rolit institucional, ndikimi i tij shtrihej edhe në struktura të mëdha ekonomike që operojnë paralelisht me qeverinë iraniane.
Ndryshe nga liderët e zgjedhur në sistemet perëndimore, udhëheqësi suprem në Iran mbikëqyr edhe fondacione të njohura si “bonyad”, të krijuara pas Revolucionit Islamik të vitit 1979. Këto organizata gëzojnë përjashtime të gjera nga taksat dhe nuk i nënshtrohen auditimit publik të zakonshëm.
Në qendër të këtij rrjeti qëndron “Setad Ejraei Farman Imam”, i njohur ndërkombëtarisht si Execution of Imam Khomeini’s Order (EIKO). Fillimisht i krijuar për administrimin e pronave të braktisura pas revolucionit, ky entitet u shndërrua me kalimin e viteve në një konglomerat me interesa në energji, telekomunikacion, banka, farmaceutikë, bujqësi dhe pasuri të paluajtshme.
Sipas raportimeve ndërkombëtare, përfshirë hetime të Reuters dhe dokumente të Departamentit amerikan të Thesarit, asetet nën kontrollin e këtij rrjeti janë vlerësuar në dhjetëra miliarda dollarë, me disa vlerësime që i afrohen 90 miliardë dollarëve.
Përveç Setad-it, në ekosistemin ekonomik të lidhur me udhëheqësin suprem përfshihen edhe Mostazafan Foundation dhe Astan Quds Razavi. Mostazafan konsiderohet një nga konglomeratet më të mëdha në Lindjen e Mesme, ndërsa Astan Quds Razavi administron komplekse fetare dhe investime të shumta në sektorë të ndryshëm.
Është e rëndësishme të bëhet dallimi mes pasurisë personale dhe pasurisë së kontrolluar institucionalisht. Nuk ka dokumente publike që tregojnë se Khamenei zotëron drejtpërdrejt miliarda dollarë në emrin e tij personal. Megjithatë, autoriteti i tij mbi këto struktura shumë miliardëshe i jep ndikim të konsiderueshëm mbi një pjesë të madhe të ekonomisë iraniane.
Në krahasim, pasuria neto e Donald Trump vlerësohet nga Forbes në disa miliarda dollarë, ndërsa pasuria e Benjamin Netanyahu raportohet në dhjetëra milionë dollarë. Edhe pse këto janë pasuri personale, ndikimi institucional dhe ekonomik i liderit suprem iranian konsiderohet nga shumë analistë si më i gjerë në terma kontrolli mbi kapitalin.
Struktura ekonomike e ndërtuar gjatë më shumë se tre dekadave përfaqëson një dimension të rëndësishëm të pushtetit në Iran, ku politika, feja dhe ekonomia ndërthuren ngushtë.
